از NFT تا DeFi؛ بررسی تحول ارزهای دیجیتال و بازار کریپتو در سال 2024

 بازار ارزهای دیجیتال در سال 2024 تنها به افزایش یا کاهش قیمت بیت‌کوین و سایر رمزارزها محدود نبود. این سال را می‌توان یکی از دوره‌های مهم تحول اکوسیستم کریپتو دانست؛ دوره‌ای که در آن موضوعاتی مانند DeFi، NFT، استیکینگ، صرافی‌های غیرمتمرکز، دارایی‌های دنیای واقعی و راهکارهای لایه دوم بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتند.

در سال‌های ابتدایی رشد بازار کریپتو، تمرکز اصلی بسیاری از کاربران روی خرید و فروش ارزهای دیجیتال بود. سپس حوزه‌هایی مانند ICOها، قراردادهای هوشمند، DeFi و NFT هرکدام در مقاطع مختلف توجه بازار را به خود جلب کردند. در سال 2024 نیز این روند ادامه پیدا کرد، اما فضای بازار نسبت به سال‌های اولیه پیچیده‌تر و بالغ‌تر شد.

بررسی‌های صنعت نشان می‌دهد ارزش کل بازار رمزارزها در سال 2024 تقریباً دو برابر شد و در پایان سال به یکی از بالاترین سطوح تاریخی خود رسید. هم‌زمان، حوزه‌های DeFi و NFT نیز بخشی از این تحول گسترده‌تر بودند.

اگر می‌خواهید درباره روند تحول بازار کریپتو از NFT به DeFi و تغییرات مهم این حوزه اطلاعات بیشتری کسب کنید، مقاله زیر می‌تواند منبع مناسبی برای مطالعه باشد:

https://alandinvest.com/from-nft-to-defi-the-evolution-of-cryptocurrencies-in-2024

NFT چگونه وارد جریان اصلی بازار کریپتو شد؟

NFT یا توکن غیرقابل تعویض یکی از مهم‌ترین روایت‌های بازار رمزارز در سال‌های گذشته بود. NFTها امکان ایجاد دارایی‌های دیجیتال منحصربه‌فرد روی بلاکچین را فراهم کردند و باعث شدند مفهوم مالکیت دیجیتال بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

هنر دیجیتال، کلکسیون‌ها، بازی‌ها و دارایی‌های مجازی از جمله حوزه‌هایی بودند که در دوره رشد NFT مورد استقبال قرار گرفتند.

اما بازار NFT به مرور تغییر کرد. پس از دوره‌های رشد بسیار سریع، معامله‌گران و کاربران بیشتری متوجه شدند که ارزش یک NFT فقط به کمیابی آن وابسته نیست. عواملی مانند کاربرد، جامعه کاربران، نقدشوندگی و کیفیت پروژه نیز اهمیت زیادی دارند.

پژوهش‌های انجام‌شده درباره بازار NFT در سال 2024 نیز نشان می‌دهند که رفتار قیمت و حجم معاملات این دارایی‌ها پیچیدگی زیادی دارد و نمی‌توان ارزش NFTها را صرفاً با مدل‌های ساده بازارهای سنتی توضیح داد.

DeFi چیست؟

در حالی که NFTها بیشتر مفهوم مالکیت و دارایی دیجیتال را مورد توجه قرار دادند، DeFi یا امور مالی غیرمتمرکز تلاش می‌کند خدمات مالی مختلف را روی زیرساخت بلاکچین ارائه کند.

در DeFi، خدماتی مانند وام‌دهی، وام‌گیری، معامله و تأمین نقدینگی می‌توانند از طریق قراردادهای هوشمند و بدون وابستگی مستقیم به برخی واسطه‌های سنتی انجام شوند.

این ساختار یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های DeFi با سیستم مالی سنتی است.

به جای اینکه یک بانک یا مؤسسه مالی تمام فرآیند را کنترل کند، بخش مهمی از عملیات توسط کد و قراردادهای هوشمند انجام می‌شود.

البته غیرمتمرکز بودن به معنای بدون ریسک بودن نیست. قراردادهای هوشمند ممکن است دارای نقص باشند و مشکلات نقدینگی، حملات امنیتی و ریسک‌های اقتصادی نیز می‌توانند سرمایه کاربران را تحت تأثیر قرار دهند.

چرا DeFi در سال 2024 اهمیت بیشتری پیدا کرد؟

یکی از نشانه‌های بازگشت توجه بازار به DeFi، رشد ارزش دارایی‌های قفل‌شده در پروتکل‌های این حوزه بود. بر اساس گزارش CoinGecko، ارزش کل دارایی‌های قفل‌شده در DeFi در سال 2024 از کف حدود 36.59 میلیارد دلار در اکتبر 2023 به بیش از 90 میلیارد دلار رسید.

این رشد نشان می‌دهد که DeFi همچنان یکی از بخش‌های مهم اقتصاد رمزارزی محسوب می‌شود.

البته افزایش TVL به تنهایی به معنای موفقیت تمام پروژه‌های DeFi نیست. برای ارزیابی یک پروتکل باید عوامل مختلفی مانند امنیت قراردادها، میزان نقدینگی، مدل اقتصادی، تعداد کاربران، درآمد پروتکل و سابقه فعالیت آن نیز بررسی شود.

تفاوت NFT و DeFi

NFT و DeFi هر دو بر پایه بلاکچین توسعه یافته‌اند، اما کاربردهای متفاوتی دارند.

NFT بیشتر برای نمایش یا ثبت دارایی‌های منحصربه‌فرد استفاده می‌شود؛ در حالی که DeFi روی ارائه خدمات مالی غیرمتمرکز تمرکز دارد.

به بیان ساده:

NFT = مالکیت و دارایی دیجیتال منحصربه‌فرد

DeFi = خدمات و زیرساخت مالی غیرمتمرکز

با این حال، این دو حوزه کاملاً جدا از یکدیگر نیستند.

در سال‌های اخیر پروژه‌هایی شکل گرفته‌اند که تلاش می‌کنند NFTها را با خدمات مالی ترکیب کنند. NFT می‌تواند به‌عنوان وثیقه مورد استفاده قرار گیرد، در پروتکل‌های مالی وارد شود یا بخشی از یک اکوسیستم DeFi باشد.

این ترکیب نشان می‌دهد که مرز میان بخش‌های مختلف Web3 به تدریج در حال کمرنگ شدن است.

NFT و DeFi چگونه به یکدیگر متصل شدند؟

یکی از مسیرهای مهم این اتصال، استفاده از دارایی‌های دیجیتال در فعالیت‌های مالی است.

برای مثال، برخی پروتکل‌ها امکان استفاده از دارایی‌های دیجیتال به‌عنوان وثیقه یا ایجاد بازارهای مالی مرتبط با NFT را فراهم کرده‌اند.

از سوی دیگر، پروژه‌های NFT نیز از مفاهیمی مانند توکن‌های حاکمیتی، استیکینگ و پاداش‌دهی استفاده کرده‌اند.

این روند نشان می‌دهد NFT دیگر صرفاً یک تصویر دیجیتال نیست و می‌تواند بخشی از یک اکوسیستم اقتصادی بزرگ‌تر باشد.

با این حال، پیچیده‌تر شدن ساختار پروژه‌ها به معنای افزایش ریسک نیز هست. هرچه یک پروژه قراردادهای هوشمند بیشتری داشته باشد، بررسی امنیت و مدل اقتصادی آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

صرافی‌های غیرمتمرکز در تحول کریپتو

یکی دیگر از بخش‌های مهم تحول بازار کریپتو، رشد DEXها یا صرافی‌های غیرمتمرکز است.

در صرافی‌های سنتی، کاربر معمولاً دارایی خود را به یک پلتفرم متمرکز منتقل می‌کند و معاملات در زیرساخت آن پلتفرم انجام می‌شوند.

در صرافی‌های غیرمتمرکز، معاملات می‌توانند از طریق قراردادهای هوشمند و استخرهای نقدینگی انجام شوند.

این مدل به کاربران اجازه می‌دهد بدون تکیه کامل بر یک صرافی متمرکز با دارایی‌های دیجیتال تعامل داشته باشند.

گزارش صنعت کریپتو در سال 2024 نشان می‌دهد که فعالیت صرافی‌های غیرمتمرکز نیز رشد قابل‌توجهی داشت و در سه‌ماهه چهارم سال، Solana از نظر سهم معاملات DEX از Ethereum پیشی گرفت.

استخر نقدینگی چیست؟

یکی از مفاهیم مهم در DeFi، Liquidity Pool یا استخر نقدینگی است.

در مدل‌های سنتی، بازارسازان و مؤسسات مالی می‌توانند نقش مهمی در تأمین نقدینگی داشته باشند. در برخی پروتکل‌های غیرمتمرکز، کاربران می‌توانند دارایی‌های خود را در استخرهای نقدینگی قرار دهند تا معامله سایر کاربران امکان‌پذیر شود.

در ازای مشارکت، ممکن است پاداشی به تأمین‌کنندگان نقدینگی پرداخت شود.

اما این روش نیز ریسک دارد. یکی از مفاهیم مهم در این زمینه Impermanent Loss است که می‌تواند در شرایط خاص باعث شود بازده تأمین نقدینگی با نگهداری ساده دارایی متفاوت باشد.

بنابراین، کسب بازده در DeFi همیشه به معنای سود بدون ریسک نیست.

استیکینگ و تغییر مدل درآمدزایی

استیکینگ نیز در سال‌های اخیر به یکی از بخش‌های مهم اقتصاد کریپتو تبدیل شده است.

در شبکه‌هایی که از سازوکارهای مبتنی بر Proof of Stake استفاده می‌کنند، کاربران می‌توانند با قرار دادن یا واگذاری دارایی‌های خود در فرآیند اعتبارسنجی شبکه مشارکت کنند.

در مقابل، ممکن است پاداش دریافت کنند.

استیکینگ برای بسیاری از کاربران جذاب است، زیرا برخلاف معامله کوتاه‌مدت، می‌تواند با نگهداری دارایی و مشارکت در شبکه همراه باشد.

اما همچنان باید ریسک‌هایی مانند نوسان قیمت توکن، شرایط برداشت، ریسک پلتفرم و ساختار پاداش‌ها را بررسی کرد.

دارایی‌های دنیای واقعی و RWA

یکی از روندهای مهم DeFi در سال 2024، افزایش توجه به Real World Assets یا RWA بود.

هدف این حوزه، ایجاد ارتباط میان دارایی‌ها و ابزارهای دنیای واقعی با زیرساخت بلاکچین است.

برای مثال، دارایی‌هایی مانند اوراق بهادار، اعتبار یا برخی دارایی‌های مالی می‌توانند به شکل توکن‌شده در یک زیرساخت بلاکچینی مورد استفاده قرار گیرند.

CoinGecko، دارایی‌های دنیای واقعی را یکی از روندهای مهم DeFi در سال 2024 معرفی کرده است.

این حوزه می‌تواند یکی از مسیرهای مهم اتصال اقتصاد سنتی به Web3 باشد، زیرا به جای محدود شدن بلاکچین به دارایی‌های کاملاً دیجیتال، امکان استفاده از آن برای نمایش و مدیریت دارایی‌های واقعی نیز مطرح می‌شود.

بلاکچین چه نقشی در این تحول دارد؟

تمام این تغییرات بدون فناوری بلاکچین امکان‌پذیر نبودند.

بلاکچین زیرساختی برای ثبت تراکنش‌ها و اجرای قراردادهای هوشمند فراهم می‌کند. پروژه‌های NFT از آن برای ایجاد و انتقال توکن‌های منحصربه‌فرد استفاده می‌کنند و پروتکل‌های DeFi نیز از قراردادهای هوشمند برای ارائه خدمات مالی بهره می‌برند.

برای آشنایی بیشتر با مفهوم بلاکچین می‌توانید به ویکی‌پدیا مراجعه کنید:

https://fa.wikipedia.org/wiki/بلاک‌چین

قرارداد هوشمند؛ موتور اصلی DeFi

Smart Contract یا قرارداد هوشمند یکی از مهم‌ترین فناوری‌های پشت DeFi و بسیاری از پروژه‌های NFT است.

قرارداد هوشمند مجموعه‌ای از کدهای اجراشونده روی بلاکچین است که می‌تواند قواعد مشخصی را بدون اجرای دستی توسط یک واسطه انجام دهد.

برای مثال، یک قرارداد می‌تواند مشخص کند که:

• یک NFT چگونه ایجاد شود؛

• چه کسی بتواند آن را انتقال دهد؛

• توکن‌ها چگونه مبادله شوند؛

• چه مقدار وثیقه برای وام لازم باشد؛

• پاداش تأمین‌کنندگان نقدینگی چگونه محاسبه شود.

اما کد نیز می‌تواند اشتباه داشته باشد. آسیب‌پذیری یک قرارداد هوشمند می‌تواند خسارت قابل‌توجهی ایجاد کند. بنابراین، امنیت قرارداد یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی پروژه‌های DeFi است.

از NFT به زیرساخت مالی

یکی از مهم‌ترین درس‌های تحول بازار کریپتو این است که Web3 به تدریج از پروژه‌های صرفاً مبتنی بر دارایی‌های دیجیتال به سمت زیرساخت‌های پیچیده‌تر حرکت کرده است.

NFTها مفهوم مالکیت دیجیتال را برجسته کردند.

DeFi مفهوم خدمات مالی بدون واسطه را توسعه داد.

RWA تلاش می‌کند دارایی‌های دنیای واقعی را به بلاکچین متصل کند.

DEXها امکان معامله مستقیم‌تر دارایی‌های دیجیتال را فراهم کردند.

استیکینگ و Liquid Staking نیز تلاش کردند استفاده از سرمایه را در شبکه‌های بلاکچینی کارآمدتر کنند.

این روندها در کنار یکدیگر نشان می‌دهند که بازار کریپتو در حال حرکت از یک اکوسیستم صرفاً معاملاتی به سمت مجموعه‌ای از زیرساخت‌های مالی و دیجیتال است.

آیا این تحول به معنای کاهش اهمیت NFT است؟

لزوماً نه.

ممکن است کاربرد NFTها از تمرکز صرف بر تصاویر کلکسیونی به سمت کاربردهای عملی‌تر حرکت کند.

برای مثال، NFT می‌تواند در مواردی مانند:

• عضویت در جوامع دیجیتال؛

• بلیت رویدادها؛

• بازی‌های بلاکچینی؛

• دارایی‌های مجازی؛

• احراز مالکیت دیجیتال؛

• دارایی‌های توکن‌شده؛

• دسترسی به خدمات خاص

استفاده شود.

به همین دلیل، کاهش هیجان پیرامون برخی مجموعه‌های NFT الزاماً به معنای پایان فناوری NFT نیست. ممکن است این فناوری در حال حرکت از یک دوره سفته‌بازی به سمت کاربردهای تخصصی‌تر باشد.

ریسک‌های بازار DeFi و NFT

با وجود فرصت‌های این حوزه، ریسک نیز بخش جدایی‌ناپذیر آن است.

برخی از مهم‌ترین ریسک‌ها عبارت‌اند از:

ریسک قرارداد هوشمند: وجود نقص در کد می‌تواند باعث از دست رفتن سرمایه شود.

ریسک نقدشوندگی: ممکن است نتوانید دارایی را با قیمت موردنظر خود بفروشید.

ریسک نوسان: قیمت توکن‌ها و NFTها می‌تواند به‌شدت تغییر کند.

ریسک پروژه: یک پروژه ممکن است توسعه خود را متوقف کند.

ریسک امنیتی: حملات سایبری و فیشینگ می‌توانند کاربران را هدف قرار دهند.

ریسک اقتصادی: مدل درآمدی یا توکنومیک یک پروژه ممکن است در بلندمدت پایدار نباشد.

تحقیقات انجام‌شده درباره DeFi نیز در کنار فرصت‌های این حوزه، به ریسک‌هایی مانند آسیب‌پذیری قراردادهای هوشمند، محدودیت نقدینگی و ابهامات نظارتی اشاره می‌کنند.

NFT و DeFi در آینده

آینده بازار کریپتو احتمالاً فقط به یک دسته خاص از دارایی‌ها وابسته نخواهد بود.

ممکن است NFT، DeFi، توکن‌سازی دارایی‌های واقعی، بازی‌های بلاکچینی، پرداخت‌های دیجیتال و سایر کاربردهای Web3 در یک اکوسیستم به یکدیگر متصل شوند.

در چنین شرایطی، یک NFT ممکن است فقط یک دارایی کلکسیونی نباشد و بتواند بخشی از یک سیستم مالی یا کاربردی بزرگ‌تر باشد.

همچنین رشد راهکارهای لایه دوم و فناوری‌های بین‌زنجیره‌ای می‌تواند هزینه و سرعت تعامل با این اکوسیستم‌ها را بهبود دهد.

گزارش صنعت کریپتو در سال 2024 نیز افزایش قابل‌توجه فعالیت در شبکه‌های Layer 2 اتریوم را ثبت کرده است که نشان می‌دهد مقیاس‌پذیری یکی از محورهای اصلی توسعه این صنعت بوده است.

جمع‌بندی

تحول بازار ارزهای دیجیتال از NFT به DeFi را نباید به‌عنوان جایگزینی کامل یک فناوری با فناوری دیگر در نظر گرفت. NFT و DeFi هرکدام بخش متفاوتی از اکوسیستم Web3 را شکل می‌دهند و در بسیاری از موارد حتی می‌توانند با یکدیگر ترکیب شوند.

NFT مفهوم مالکیت و دارایی دیجیتال منحصربه‌فرد را توسعه داد، در حالی که DeFi تلاش کرد خدمات مالی مانند معامله، وام‌دهی، وام‌گیری و تأمین نقدینگی را به شکل غیرمتمرکز ارائه کند.

سال 2024 نشان داد که بازار کریپتو در حال حرکت به سمت کاربردهای متنوع‌تر است؛ از DeFi و صرافی‌های غیرمتمرکز گرفته تا دارایی‌های دنیای واقعی، Layer 2 و مدل‌های جدید توکن‌سازی.

برای کاربران نیز مهم است که این تحول را صرفاً از زاویه قیمت و سود بررسی نکنند. شناخت فناوری، مدل اقتصادی پروژه، امنیت قراردادهای هوشمند، نقدشوندگی و ریسک‌های بازار می‌تواند برای تصمیم‌گیری آگاهانه بسیار مهم‌تر از دنبال کردن ترندهای کوتاه‌مدت باشد.

در نهایت، مسیر از NFT تا DeFi را می‌توان بخشی از تکامل گسترده‌تر اقتصاد دیجیتال دانست؛ مسیری که در آن بلاکچین از یک فناوری مرتبط با ارزهای دیجیتال به زیرساختی برای انواع دارایی‌ها، خدمات مالی و کاربردهای دیجیتال تبدیل شده است.